WAN คืออะไร? รู้จักหลักการทำงาน และความแตกต่างจาก LAN

เมื่อบริษัทมีสำนักงานหลายสาขา โรงงานอยู่คนละจังหวัด หรือมีเซิร์ฟเวอร์ส่วนกลางที่พนักงานจากหลายพื้นที่ต้องเข้าใช้งาน การเชื่อมต่อเครือข่ายภายในอาคารอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ เพราะข้อมูลต้องเดินทางระหว่างเครือข่ายที่อยู่คนละสถานที่ด้วย

การเชื่อมต่อในลักษณะนี้เกี่ยวข้องกับ WAN ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของระบบ Network ในองค์กร ตั้งแต่สำนักงานที่มีเพียงสองสาขา ไปจนถึงระบบเครือข่ายที่เชื่อมต่อโรงงาน คลังสินค้า และ Data Center หลายแห่งเข้าด้วยกัน

สำหรับผู้ดูแลระบบ IT หรือช่างที่รับติดตั้งระบบเครือข่าย การเข้าใจว่า WAN ทำงานอย่างไร จะช่วยให้วางแผนอุปกรณ์ จุดเชื่อมต่อ และการจัดเก็บอุปกรณ์ Network ได้เหมาะกับการใช้งานจริง

WAN คืออะไร?

WAN (Wide Area Network) คือ เครือข่ายคอมพิวเตอร์ที่ใช้เชื่อมต่ออุปกรณ์หรือเครือข่ายระหว่างพื้นที่ที่อยู่ห่างไกลกัน เช่น เชื่อมต่อเครือข่ายสำนักงานในกรุงเทพฯ เข้ากับโรงงานในระยอง หรือเชื่อมต่อสำนักงานหลายสาขาให้สามารถรับส่งข้อมูลถึงกันได้

WAN สามารถเชื่อมต่อเครือข่าย LAN หลายแห่งเข้าด้วยกัน โดยอาศัยโครงข่ายสื่อสาร เช่น อินเทอร์เน็ต วงจรเช่า (Leased Line) หรือบริการเครือข่ายจากผู้ให้บริการโทรคมนาคม

ตัวอย่างของเครือข่ายขนาดใหญ่ที่คุ้นเคยกันมากที่สุดคืออินเทอร์เน็ต ซึ่งเชื่อมต่อเครือข่ายจำนวนมากทั่วโลกเข้าด้วยกัน

ในระดับองค์กร WAN มักใช้เพื่อให้สำนักงานแต่ละสาขาเข้าถึงระบบงานส่วนกลาง แลกเปลี่ยนข้อมูล หรือเชื่อมต่อกับ Data Center ได้ตามสิทธิ์ที่กำหนด

WAN ทำงานอย่างไร?

หลักการทำงานของ WAN คือการส่งข้อมูลจากเครือข่ายต้นทาง ผ่านอุปกรณ์กำหนดเส้นทางและโครงข่ายสื่อสาร ไปยังเครือข่ายปลายทาง

ลองนึกถึงบริษัทที่มีสำนักงานใหญ่ในกรุงเทพฯ และคลังสินค้าในเชียงใหม่ โดยทั้งสองแห่งมีเครือข่าย LAN ของตัวเอง

เมื่อพนักงานที่คลังสินค้าต้องเข้าใช้งานระบบจัดการสต็อกซึ่งอยู่ที่สำนักงานใหญ่ ข้อมูลจะเดินทางผ่านขั้นตอนหลักดังนี้

1. คอมพิวเตอร์ของพนักงานส่งข้อมูลผ่านเครือข่าย LAN ภายในคลังสินค้า
2. Router หรืออุปกรณ์ที่ทำหน้าที่เชื่อมต่อ WAN ส่งข้อมูลออกไปยังเครือข่ายภายนอก
3. ข้อมูลเดินทางผ่านโครงข่ายของผู้ให้บริการตามเส้นทางที่กำหนด
4. Router ฝั่งสำนักงานใหญ่รับข้อมูลและส่งต่อไปยังระบบปลายทาง

หากทั้งสองแห่งเชื่อมต่อกันผ่านอินเทอร์เน็ต องค์กรอาจใช้ VPN เพื่อสร้างการเชื่อมต่อที่เข้ารหัสระหว่างสาขา โดยต้องตั้งค่าและกำหนดสิทธิ์การเข้าถึงให้เหมาะสม

ประสิทธิภาพของ WAN ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น Bandwidth, Latency, Packet Loss และคุณภาพการเชื่อมต่อของผู้ให้บริการ

WAN กับ LAN ต่างกันอย่างไร?

WAN และ LAN เป็นระบบเครือข่ายที่ทำงานร่วมกันได้ แต่มีขอบเขตและหน้าที่ต่างกัน

หัวข้อ	WAN	LAN
ชื่อเต็ม	Wide Area Network	Local Area Network
ขอบเขตเครือข่าย	เชื่อมต่อเครือข่ายระหว่างพื้นที่ห่างไกล	เชื่อมต่ออุปกรณ์ภายในพื้นที่จำกัด
ตัวอย่างการใช้งาน	เชื่อมต่อสำนักงานใหญ่กับสาขา	เชื่อมต่อคอมพิวเตอร์ เครื่องพิมพ์ และ Server ภายในสำนักงาน
อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง	Router, Firewall, SD-WAN Edge	Switch, Access Point, Router
การเชื่อมต่อ	อาจใช้บริการอินเทอร์เน็ตหรือวงจรสื่อสารจากผู้ให้บริการ	มักใช้ Ethernet หรือ Wi-Fi
การดูแลระบบ	เน้นการเชื่อมต่อระหว่างสถานที่และโครงข่ายภายนอก	เน้นการเชื่อมต่ออุปกรณ์ภายในเครือข่าย

ตัวอย่างเช่น คอมพิวเตอร์ 20 เครื่องที่เชื่อมต่อผ่าน Switch ภายในสำนักงานเดียวกันถือเป็นส่วนหนึ่งของ LAN แต่เมื่อสำนักงานนั้นต้องติดต่อกับอีกสาขาผ่านโครงข่ายภายนอก การเชื่อมต่อระหว่างสองพื้นที่จะเกี่ยวข้องกับ WAN

ทั้งนี้ WAN ไม่จำเป็นต้องช้ากว่า LAN เสมอไป ความเร็วและประสิทธิภาพจริงขึ้นอยู่กับเทคโนโลยีและบริการที่เลือกใช้

การเชื่อมต่อ WAN มีรูปแบบใดบ้าง?

การเชื่อมต่อ WAN สามารถใช้บริการและเทคโนโลยีได้หลายรูปแบบ ซึ่งแต่ละแบบมีหน้าที่ต่างกัน บางอย่างเป็นประเภทของวงจรสื่อสาร ขณะที่บางอย่างเป็นเทคโนโลยีสำหรับส่งต่อข้อมูลหรือบริหารเครือข่าย

1. Internet-Based WAN

การเชื่อมต่อสำนักงานหรือระบบงานผ่านอินเทอร์เน็ต โดยอาจใช้ VPN เพื่อเข้ารหัสข้อมูลระหว่างเครือข่าย

ตัวอย่างเช่น บริษัทมีสำนักงานสามสาขา แต่ละแห่งใช้อินเทอร์เน็ตจากผู้ให้บริการในพื้นที่ และตั้งค่า Site-to-Site VPN เพื่อให้สาขาสามารถเข้าถึงระบบส่วนกลางได้

รูปแบบนี้ช่วยให้องค์กรใช้บริการอินเทอร์เน็ตที่มีอยู่ในการเชื่อมต่อระหว่างสาขา แต่ต้องพิจารณาความเสถียรของวงจร ความปลอดภัย และประสิทธิภาพของอุปกรณ์ VPN ด้วย

2. Leased Line

Leased Line เป็นบริการวงจรสื่อสารที่เช่าจากผู้ให้บริการ เพื่อเชื่อมต่อสถานที่ตามรูปแบบและเงื่อนไขบริการที่กำหนด

ตัวอย่างเช่น องค์กรต้องการเชื่อมต่อสำนักงานใหญ่กับ Data Center โดยใช้วงจรที่มีคุณสมบัติและระดับบริการตามสัญญา

การเลือก Leased Line ต้องตรวจสอบความเร็ว รูปแบบการเชื่อมต่อ ระดับการให้บริการ (SLA) และเงื่อนไขการรับประกันจากผู้ให้บริการแต่ละราย

3. MPLS WAN

MPLS (Multiprotocol Label Switching) เทคโนโลยีส่งต่อข้อมูลในโครงข่ายที่ใช้ Label ช่วยกำหนดเส้นทาง

ผู้ให้บริการสามารถใช้ MPLS เป็นส่วนหนึ่งของบริการเครือข่ายองค์กร เพื่อเชื่อมต่อสำนักงานหลายแห่งและบริหารการส่งต่อข้อมูลตามรูปแบบบริการที่กำหนด

อย่างไรก็ตาม MPLS ไม่ได้ทำให้ข้อมูลถูกเข้ารหัสโดยอัตโนมัติ หากองค์กรต้องการป้องกันการเข้าถึงข้อมูลระหว่างทาง ต้องพิจารณามาตรการเข้ารหัสเพิ่มเติม

4. SD-WAN

SD-WAN (Software-Defined Wide Area Network) เป็นแนวทางบริหารการเชื่อมต่อ WAN ผ่านซอฟต์แวร์และนโยบายการกำหนดเส้นทาง

ตัวอย่างเช่น สำนักงานมีอินเทอร์เน็ตสองวงจร และต้องการให้ระบบเลือกเส้นทางสำหรับแอปพลิเคชันต่าง ๆ ตามคุณภาพของการเชื่อมต่อ

SD-WAN สามารถช่วยบริหารการเชื่อมต่อในลักษณะนี้ได้ตามความสามารถของระบบ โดยอาจทำงานร่วมกับอินเทอร์เน็ต วงจรเช่า หรือบริการโครงข่ายประเภทอื่น

ดังนั้น Internet-Based WAN, Leased Line, MPLS และ SD-WAN จึงไม่ใช่ประเภทที่แยกขาดจากกันทั้งหมด องค์กรหนึ่งอาจใช้เทคโนโลยีเหล่านี้ร่วมกันได้ ขึ้นอยู่กับการออกแบบเครือข่าย

ระบบ WAN ต้องใช้อุปกรณ์อะไรบ้าง?

การวางระบบ WAN สำหรับสำนักงานหรือโรงงานต้องใช้อุปกรณ์หลายส่วนร่วมกัน โดยอุปกรณ์ที่จำเป็นขึ้นอยู่กับรูปแบบการเชื่อมต่อและขนาดของเครือข่าย

Router

Router ทำหน้าที่กำหนดเส้นทางส่งข้อมูลระหว่างเครือข่าย เช่น เชื่อมต่อ LAN ภายในสำนักงานออกไปยัง WAN ของผู้ให้บริการ

ในระบบองค์กร Router อาจรองรับการเชื่อมต่อหลายวงจร การกำหนดเส้นทางสำรอง และการจัดการทราฟฟิกตามความสามารถของอุปกรณ์

Firewall

Firewall ใช้ควบคุมการรับส่งข้อมูลตามนโยบายความปลอดภัย เช่น กำหนดให้สำนักงานสาขาเข้าถึงได้เฉพาะระบบงานที่จำเป็น

บางองค์กรใช้ Firewall ที่รองรับ VPN สำหรับเชื่อมต่อเครือข่ายระหว่างสาขา โดยต้องออกแบบกฎการเข้าถึงและการยืนยันตัวตนให้เหมาะสม

Network Switch

Switch ทำหน้าที่เชื่อมต่ออุปกรณ์ภายใน LAN เช่น คอมพิวเตอร์ Server และ Access Point

แม้ Switch ทั่วไปจะไม่ได้ทำหน้าที่เชื่อมต่อ WAN โดยตรง แต่เป็นส่วนสำคัญในการเชื่อมต่ออุปกรณ์ภายในแต่ละสถานที่เข้ากับ Router หรือ Firewall

Modem หรืออุปกรณ์ปลายทางของผู้ให้บริการ

อุปกรณ์ส่วนนี้ทำหน้าที่เชื่อมต่อระบบขององค์กรเข้ากับบริการสื่อสาร เช่น ONT สำหรับอินเทอร์เน็ตไฟเบอร์ หรืออุปกรณ์ปลายทางสำหรับวงจรเชื่อมต่อเฉพาะ

ประเภทอุปกรณ์ขึ้นอยู่กับเทคโนโลยีและรูปแบบบริการที่ผู้ให้บริการส่งมอบ

UPS และอุปกรณ์จ่ายไฟ

Router, Firewall และ Switch ต้องได้รับไฟฟ้าอย่างต่อเนื่อง หากไฟดับ อุปกรณ์เครือข่ายอาจหยุดทำงานและทำให้การเชื่อมต่อ WAN ของสถานที่นั้นขาดหาย

ระบบที่ต้องการความต่อเนื่องในการทำงานจึงควรพิจารณา UPS และการจัดการไฟฟ้าให้เหมาะกับกำลังไฟและระยะเวลาสำรองที่ต้องการ

เลือกตู้แร็คสำหรับติดตั้งอุปกรณ์ WAN ต้องดูอะไรบ้าง?

ในสำนักงานหรือโรงงาน อุปกรณ์ WAN เช่น Router และ Firewall มักติดตั้งร่วมกับ Switch, Patch Panel และ UPS ภายในตู้แร็ค เพื่อให้ง่ายต่อการจัดการสายสัญญาณ ตรวจสอบอุปกรณ์ และบำรุงรักษาระบบ

สมมติว่าสำนักงานแห่งหนึ่งมี Router 1 เครื่อง, Firewall 1 เครื่อง, Switch 24 Ports, Patch Panel และ UPS ก่อนเลือกตู้แร็ค ช่างหรือผู้ดูแลระบบควรตรวจสอบรายละเอียดดังนี้

• ขนาดอุปกรณ์: ตรวจสอบว่าอุปกรณ์แต่ละตัวรองรับการติดตั้งบนแร็คมาตรฐาน 19 นิ้วหรือไม่ ใช้พื้นที่กี่ U และมีความลึกเท่าไร โดยเผื่อพื้นที่สำหรับชั้นวางและอุปกรณ์เพิ่มเติม
• พื้นที่เดินสาย: ต้องมีพื้นที่เพียงพอสำหรับสาย LAN สายจากผู้ให้บริการ และสายไฟ รวมถึงการเสียบหรือถอดสายด้านหลังอุปกรณ์
• น้ำหนักอุปกรณ์: ตรวจสอบน้ำหนักรวม โดยเฉพาะเมื่อมี UPS หรือ Server เพื่อให้เหมาะกับพิกัดรับน้ำหนักของตู้และจุดติดตั้ง
• การระบายความร้อน: ตรวจสอบตำแหน่งช่องระบายอากาศและระยะห่างตามคู่มือของอุปกรณ์ ไม่จัดวางจนปิดทางลม

ตู้แร็คแบบไหนเหมาะกับการใช้งาน?

เมื่อทราบจำนวนและขนาดอุปกรณ์แล้ว จึงพิจารณาประเภทตู้ให้เหมาะกับพื้นที่ติดตั้ง

สำนักงานขนาดเล็ก มีอุปกรณ์ไม่มาก

หากมีเพียง Router, Switch และ Patch Panel ขนาดไม่ใหญ่ และต้องการประหยัดพื้นที่ อาจเลือก Wall Rack หรือตู้แร็คติดผนัง โดยต้องตรวจสอบน้ำหนักรวมและความแข็งแรงของจุดยึดก่อนติดตั้ง

มีอุปกรณ์หลายตัวหรือ UPS ขนาดใหญ่

หากต้องติดตั้ง Router, Firewall, Switch และ UPS ร่วมกัน อาจพิจารณา ตู้แร็คตั้งพื้น ซึ่งต้องเลือกขนาดและพิกัดรับน้ำหนักให้เหมาะกับอุปกรณ์ทั้งหมด

มี Server ติดตั้งร่วมกับอุปกรณ์ Network

หากมี Rack Server ควรพิจารณาเลือก ตู้ Server Rack โดยตรวจสอบความลึกของตู้ ระยะติดตั้งรางยึด น้ำหนักอุปกรณ์ และการระบายความร้อนให้เหมาะสมกับ Server ที่ใช้งาน เพราะตู้ที่ใช้กับ Switch หรือ Patch Panel อาจมีพื้นที่ไม่เพียงพอสำหรับ Server บางรุ่น

สำหรับผู้ที่กำลังวางแผนติดตั้งระบบ Network สามารถดูตัวเลือก ตู้แร็คทั้งหมด ของ KJL เพื่อเปรียบเทียบประเภทและขนาดตู้ให้เหมาะกับอุปกรณ์ที่ใช้งานจริง