โอเวอร์โหลดรีเลย์ (Overload Relay) คืออุปกรณ์สำคัญในระบบควบคุมมอเตอร์ไฟฟ้า มีหน้าที่ป้องกันความเสียหายจากกระแสไฟฟ้าเกินหรือโหลดเกิน ซึ่งอาจทำให้มอเตอร์เกิดความร้อนสะสมจนขดลวดไหม้และส่งผลต่อการทำงานของเครื่องจักรในระบบอุตสาหกรรม
โดยอุปกรณ์ชนิดนี้มักทำงานร่วมกับ Magnetic Contactor ภายในตู้ควบคุมไฟฟ้า เพื่อช่วยตัดวงจรเมื่อมอเตอร์ทำงานผิดปกติ ปัจจุบันโอเวอร์โหลดรีเลย์มีหลายประเภท ทั้งแบบ Thermal และ Electronic ซึ่งแต่ละแบบมีหลักการทำงานและการใช้งานที่แตกต่างกัน บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่า Overload Relay คืออะไร มีกี่แบบ ทำงานอย่างไร
Overload Relay คืออะไร?
อุปกรณ์ป้องกันทางไฟฟ้าที่ถูกออกแบบมาเพื่อทำหน้าที่ตัดวงจรการทำงานของมอเตอร์ เมื่อตรวจพบว่ามีกระแสไฟฟ้าไหลผ่านเกินพิกัด (Overcurrent) หรือมอเตอร์ทำงานหนักเกินไปจนเกิดความร้อนสะสม เพื่อป้องกันไม่ให้ขดลวดภายในมอเตอร์ไหม้หรือได้รับความเสียหาย โดยมักใช้งานร่วมกับ Magnetic Contactor ภายในตู้ควบคุมไฟฟ้า (Electrical Control Cabinet) เพื่อประสิทธิภาพสูงสุดในการบริหารจัดการระบบวิศวกรรมไฟฟ้า
หลักการทำงานของ Overload Relay
หลักการทำงานพื้นฐานของ Overload Relay ส่วนใหญ่จะใช้หลักการของ “โลหะต่างชนิดกัน (Bimetal)” โดยภายในจะมีแผ่นโลหะสองชนิดที่มีสัมประสิทธิ์การขยายตัวเมื่อได้รับความร้อนไม่เท่ากันประกบกันอยู่ เมื่อมอเตอร์ดึงกระแสไฟฟ้าเกินกำหนดเป็นระยะเวลาหนึ่ง จะทำให้เกิดความร้อนสะสมที่แผ่นโลหะนี้จนเกิดการโก่งตัว และไปเตะกลไกหน้าสัมผัส (Contact) ให้เปลี่ยนสภาวะจาก Close เป็น Open เพื่อตัดวงจรควบคุมที่จ่ายไฟให้กับคอยล์ของ Magnetic Contactor ส่งผลให้มอเตอร์หยุดทำงานทันที
นอกจากการตัดวงจรเมื่อกระแสเกินแล้ว Overload Relay รุ่นใหม่ ๆ ยังมีความสามารถในการป้องกันปัญหา “ไฟขาดเฟส” (Phase Failure) ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้มอเตอร์ไหม้ในระบบไฟฟ้า 3 เฟสได้อีกด้วย
ประเภทของโอเวอร์โหลดรีเลย์ที่ควรรู้
ในการเลือกใช้งานสำหรับติดตั้งในตู้คอนโทรลไฟฟ้า สามารถแบ่งประเภทหลัก ๆ ได้ดังนี้
Thermal Overload Relay (แบบความร้อน)
ประเภทที่นิยมใช้มากที่สุด ทำงานโดยใช้แผ่นโลหะ Bimetal มีความทนทาน ราคาประหยัด และบำรุงรักษาง่าย เหมาะสำหรับงานอุตสาหกรรมทั่วไป
Electronic Overload Relay (แบบอิเล็กทรอนิกส์)
ใช้ไมโครโปรเซสเซอร์ในการตรวจจับกระแสไฟฟ้า มีความแม่นยำสูงกว่าแบบ Thermal มาก สามารถตั้งค่าการหน่วงเวลาและตรวจสอบสถานะการทำงานได้ละเอียดกว่า เหมาะสำหรับมอเตอร์ขนาดใหญ่หรือเครื่องจักรที่ต้องการความปลอดภัยสูง
ความสำคัญของการเลือก ‘ตู้ไฟ’ ที่เหมาะสมสำหรับ Overload Relay
แม้ว่า Overload Relay จะทำหน้าที่ป้องกันมอเตอร์ แต่ตัวอุปกรณ์เองก็ต้องการการปกป้องจากสภาพแวดล้อมภายนอกเช่นกัน การติดตั้ง Overload Relay ภายใน ตู้ควบคุมไฟฟ้า KJL จะช่วยยกระดับความปลอดภัยและความเสถียรของระบบได้ดังนี้
- ป้องกันฝุ่นและความชื้น: อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และหน้าสัมผัสภายใน Relay ไวต่อฝุ่นและความชื้น การเลือกใช้ ตู้ไฟของ KJL ที่มีมาตรฐานกันฝุ่นกันน้ำ พร้อมซีลยางคุณภาพสูงจากเยอรมัน จะช่วยป้องกันการกัดกร่อนและการลัดวงจรได้ดี
- ทนทานต่อสภาพแวดล้อม: ตู้ไฟ KJL ผลิตด้วยเหล็กแผ่นขาวคุณภาพสูงและพ่นด้วยสีฝุ่นกัน UV ช่วยควบคุมอุณหภูมิภายในตู้ให้คงที่ ลดความเสี่ยงที่ Overload Relay จะทริป (Trip) ผิดพลาดจากความร้อนภายนอก
- เป็นระเบียบและมาตรฐาน: การใช้ตู้มาตรฐาน KJL ที่มีพื้นที่จัดวางอุปกรณ์อย่างเหมาะสม ช่วยให้การระบายความร้อนของ Magnetic Contactor และ Overload Relay ทำได้ดีขึ้น ยืดอายุการใช้งานของอุปกรณ์ควบคุมระบบไฟฟ้าทั้งหมด
